Spor Yaralanması Nedir? Türleri, Belirtileri ve Tedavisi

Spor yaralanması; antrenman, egzersiz veya diğer sportif faaliyetler sırasında tendon, kas, bağ, eklem, kemik ve yumuşak dokularda meydana gelen hasarlardır. Söz konusu hasarlar ani travmalara bağlı olarak oluşabileceği gibi aşırı kullanım ve tekrarlayan hareketlerden kaynaklı olarak da ortaya çıkabilir. Yaralanmanın şiddetine bağlı olarak ağrı, şişlik, hareket kısıtlılığı, morarma, fonksiyon kaybı ve kızarıklık gibi belirtiler görülür. Tedavi, yaralanmanın türüne göre farklı yöntemlerle yapılır.

İçindekiler

Spor Yaralanması Nedir?

Spor yaralanması; sportif faaliyetler sırasında vücudun herhangi bir bölümünde meydana gelen doku, kıkırdak veya kemik hasarıdır. Çarpışma, düşme, kasları zorlama veya tekrarlayan hareketler söz konusu yaralanmaların en önemli nedenleridir. Ani bir hareket veya travmaya bağlı olarak ortaya çıkanlar akut yaralanmaları olarak isimlendirilir. Tedaviden sonra tekrarlayan ve uzun süre devam edenlerse kronik yaralanmaları olarak tanımlanır.

Yaralanmaların tedavisi, hasarın nerede oluştuğuna ve türüne bağlı olarak farklı şekillerde yapılır. Bazı vakalarda dinlenme ve soğuk kompres gibi konservatif yöntemler kullanılırken, ileri seviye vakalarda ise ameliyat gibi daha kapsamlı seçenekler değerlendirilir.

Spor Yaralanmaları Türleri Nelerdir?

Spor yaralanmaların kendi içerisinde farklı türleri vardır. Bu türler, etkilenen bağ, tendon, kas ve kemiğe bağlı olarak şekillenir. Ayrıca etkilenmenin nasıl ve ne ölçüde olduğu da önemlidir. Bazı spor yaralanması türleri ve bunlara ilişkin detaylar aşağıdaki gibidir:

Yaralanmalar	Açıklama
Kırıklar	Düşme ve çarpışma gibi olaylardan dolayı kemiğe aniden uygulanan kuvvet, çatlama ve kırılmaya neden olur. Ayrıca kemik üzerindeki kronik stres, stres kırığı olarak bilinen küçük hasarlara yol açar.
Burkulma	Eklem çevresindeki bağların aşırı gerilmesi veya yırtılması durumudur. Kendi içerisinde hafif veya şiddetli olabilir.
Kas Zorlanması	Kas gerilmesi olarak da bilinir. Kasta veya kas-tendon birleşiminde aşırı gerilmeye bağlı olarak oluşur.
Bursit	Eklem bölgelerinde bulunan bursa keselerinin zorlanmasına bağlı olarak oluşur. Bursa keseleri, yastıklama ve şok emilimi sağlama görevlerine sahiptir.
Çıkıklar	Kemik ucunun eklemden çıkması durumudur. Böylece kemik ile eklem arasındaki anatomik ilişki kaybolur.
Morluklar	Deri altındaki kanamalardan kaynaklanan durumdur. Çoğunlukla geçici durumlardır. Fakat kas ve kemik ezilmesi sonucunda oluşanlar, ciddi problemlere işaret eder.
Tendinit	Tekrarlayan zorlayıcı hareketlere bağlı olarak ortaya çıkar. Tendonların, kemiklere bağlandığı bölgede oluşan tahriş veya inflamasyondur.
Menüsküs Yırtığı	Dizin zorlanması veya dönmesi sonucunda oluşur.

Görüleceği üzere birçok spor yaralanması türü vardır ve bunlardan bazıları ciddidir. Dolayısıyla spor yaralanması vakalarında zaman kaybedilmeden doktora başvurulması önemlidir.

Spor yaralanması türleri

Spor Yaralanmalarından Etkilenen Bölgeler

Vücudun neredeyse tüm bölümler, spor yaralanmalarından etkilenebilir. Ancak bu yaralanmaların daha fazla görüldüğü bölümler vardır. Spor yaralanmasından daha fazla etkilenen bölgeler, aşağıdaki gibidir:

Diz eklemi, burkulabilecek bağlara ve yırtılabilecek bölümlere sahiptir. Ön çapraz bağ kopması ve menüsküs yırtıkları gibi ciddi yaralanmalar burada gerçekleşir.
Dirsek eklemi, tekrarlayan hareketlerden kaynaklı yaralanmaların sık görüldüğü bölümlerdendir. Tenisçi dirseği ve golfçü dirseği bu yaralanmalarından bazılarıdır.
Aşil tendonu, vücuttaki en güçlü bağdır. Aşil tendiniti ve tendon yırtılması gibi yaralanmalar burada görülür.
Omuz ekleminde rotator manşet yırtığı ve tendinit gibi riskler vardır.
Bacak kasları, sportif faaliyetlerde çok fazla yük binen vücut bölümlerindendir. Kasık çekmeleri ve hamstring yaralanmaları gibi ciddi sakatlıkların görülme riski vardır.
Ayak bileği eklemi, içerdiği bağlar, kaslar, kemikler ve kıkırdakla riskin fazla olduğu bölümlerdendir.

Bunlara ek olarak baş, bel, kalça, el bileği ve baldır gibi vücudun diğer bölümlerinde de sakatlıklar görülebilir.

Spor Yaralanmaları Belirtileri

Spor yaralanması belirtileri, yaralanmanın türüne ve etkilenen dokuya göre değişir. Herkes için geçerli bir belirti yoktur. Ancak yaygın olarak görülen belirtiler aşağıdaki gibidir:

Şişlik
Morarma
Ağrı (Hareket sırasında artan)
Eklem hareketlerinde zorlanma ve kısıtlılık
Spor yaparken duyulan kopma hissi ve sesi
Etkilenen bölgeyi kullanmada zorlanma
Eklemde stabil olmama durumu
Kas güçsüzlüğü
Şekil bozukluğu
Uyuşma ve karıncalanma

Belirtilerin şiddeti, yaralanma konusunda fikir verir. Ancak semptomların hafif olması, her zaman yaralanmanın basit olduğu anlamına gelmez. Dolayısıyla ciddi yaralanmalarda belirtilerin şiddetini dikkate almadan uzman doktora başvurulması önemlidir.

Spor Yaralanmaları Nedenleri ve Risk Faktörleri

Sportif faaliyetler sırasında meydana gelen yaralanmaların önemli kısmı, ani gelişen düşme ve benzeri olaylardan kaynaklanır. Bunlar, akut yaralanmalar olarak ifade edilir. Düşme, ilgili bölgeye darbe alma, ani hareket ve benzeri durumlara bağlı olarak oluşur. Bununla birlikte sürekli tekrarlayan hareketler yapmak ve kasları çok fazla zorlamak da spor yaralanması nedenlerindendir.

Yaralanmaların nedenleri olduğu gibi bazı risk faktörleri de vardır. Risk faktörlerinin başında spor yapmadan önce ısınmamak ve doğru ekipmanı kullanmamak gelir. Ayrıca vücudu normale göre daha fazla zorlamak ve ani hareketler yapmak da risk faktörleri arasındadır.

Spor Yaralanmalarında İlk Müdahale (PRICE Protokolü)

Spor yaralanmalarında ilk müdahale, belirtilerin kontrol altına alınması ve durumun daha da kötüleşmemesi için kritik role sahiptir. Bu tür durumlarda PRICE protokolü adı verilen yaklaşım benimsenir. Bu yaklaşımın temel hatları aşağıdaki gibidir:

Protection; yaralanan bölge korunur ve zorlanmaz. Gerekli durumlarda destek, atel ve koruyucu ekipmanlar kullanılır. İ
Rest; dinlenme sürecidir. İlgili bölgenin dinlendirilmesi gerekir. Hasarın ve bölgenin türüne göre dinlendirme, farklı yöntemlerle yapılır.
Ice; soğuk uygulamak şişlik ve morarmayı azaltıcı etki gösterir. İyileşme sürecine katkı verir.
Compression; kompres uygulamak, yani bölgenin elastik bandajla sarılmasıdır. Bu işlem, şişliği önleyici etki yapar.
Elevation; yaralanan bölgenin yukarıda tutulmasıdır. Ödemin azalmasına katkı sağlar.

Uygulamaların baş harflerinden esinlenerek PRICE yaklaşımı adı verilen bu işlemler, bir uzman tarafından uygulanmalıdır. Ayrıca her yaralanma için uygun olmayabilir.

Spor Yaralanmalarında Teşhis Süreci

Ankara’da spor yaralanması teşhisi, yaralanmanın türüne bağlı olarak fizik muayene ve görüntüleme yöntemleri kullanılarak yapılır. Yaralanmanın türüne bağlı olarak röntgen, tomografi, MR ve ultrason gibi görüntüleme yöntemlerinden yararlanılır. Böylece kemik, kıkırdak, kas veya eklemin durumu net olarak görülerek teşhis konulur. Bazı vakalarda teşhis için fizik muayene yeterli olur.

Spor Yaralanmaları Tedavisi Nasıl Yapılır?

Tedavi, yaralanmanın türüne ve şiddetine bakılarak planlanır. Hafif vakalarda konservatif tedaviler yeterli olur. Dinlenme, soğuk uygulama ve kompres gibi yöntemler ile hastalar 1-2 haftada iyileşir. Bazı vakalarda ise ilaç tedavisine de ihtiyaç duyulabilir. Kırık gibi durumların olduğu bazı vakalarda ise cerrahi yöntemlerden yararlanılır. Uzm. Dr. Derya Can, hastaların durumunu detaylı olarak değerlendirerek, uygun tedavi yöntemlerini uygular.

Sık Sorulan Sorular

Spor yaralanması ile ilgili sık sorulan sorular ve bunların yanıtları aşağıdaki gibidir.

1 – Spor Yaralanmasına Ne İyi Gelir?

İlk olarak yaralanmaya neden olan sportif faaliyete ara verilir. Etkilenen bölge korumaya alınır. Bazı vakalarda soğuk uygulamak ve bölgeyi yukarıda tutmak yararlı olur. En kısa sürede doktora başvurulması gerekir.

2 – Spor Yaralanmasında İlk Yardım Nasıl Yapılır?

Yaralanan bölge korunur ve sportif faaliyet sonlandırılır. Soğuk uygulama, kompresyon ve bölgenin yükseltilmesi gibi yöntemler uygulanabilir. Ancak bu yöntemler her vakada uygun değildir. Özellikle kırık, kopma ve çıkık şüphesi olan vakalarda ilgili bölgenin çok fazla hareket ettirilmemesi gerekir.